Co wirusy mają wspólnego z płodnością mężczyzny

Infekcje intymne u mężczyzn to temat, o którym wciąż mówi się za mało. W poprzednim artykule przyjrzeliśmy się bakteriom – chlamydii, rzeżączce i mykoplazmom. Teraz czas na kolejnych, często niedocenianych przeciwników – wirusy. Choć zakażenia wirusami zwykle nie dają wyraźnych objawów, mogą mieć poważne konsekwencje dla zdrowia i płodności, zarówno mężczyzny, jak i jego partnerki. Sprawdź, które z nich są najbardziej niebezpieczne i jak się przed nimi chronić.

Wirus opryszczki (HSV)

Wirus opryszczki HSV ma dwa typy – pierwszy to popularna opryszczka wargowa, a HSV-2, atakuje narządy płciowe. Szacuje się, że co 3 osoba w wieku rozrodczym miała kontakt z tym wirusem, nawet jeśli nigdy nie wystąpiły u niej objawy. Wirus jednak potrafi przeczekać w organizmie wiele lat, zanim się uaktywni. Wielu z nas jest zatem nosicielem wirusa opryszczki, nawet o tym nie wiedząc. U innych okresowo pojawia się charakterystyczna  „skwarka” na ustach – zwykle wtedy, gdy odporność spada, np. w czasie przeziębienia czy nasilonego stresu.

Jak się można zarazić opryszczką

Wirus HSV przenosi się przede wszystkim podczas kontaktów z osobą zakażoną — nie tylko seksualnych. Może to być pocałunek, kontakt ze śluzówką lub uszkodzoną skórą osoby zakażonej i oczywiście każdy stosunek płciowy (oralny, analny lub waginalny). Niestety wirusa można złapać również od tych osób, które nie mają najmniejszych objawów, ale są zakażone. Bo infekcja HSV bardzo często przebiega bezobjawowo.

Objawy zakażenia HSV u mężczyzn nie są poważne, ale mogą powodować dyskomfort i mogą utrudniać współżycie. Jeśli jednak wystąpią, to zwykle są to:

• pęcherzyki i strupki na prąciu, mosznie lub wokół odbytu, które same znikają,
• pieczenie, swędzenie, a nawet ból w miejscu zakażenia,
• sporadycznie objawy ogólne grypopodobne. 

U kobiet wygląda to podobnie — małe, wypełnione płynem pęcherzyki pojawiają się w miejscu zakażenia, a po kilku dniach pękają, zamieniając się w bolesne ranki.

Pierwszy kontakt z wirusem zwykle jest bardziej objawowy, nawroty są łagodniejsze. 

Skutki zarażenia opryszczką dla płodności i zdrowia

HSV sam w sobie nie jest groźny dla życia. Nasilenie objawów po zakażeniu bywa różne – u niektórych mogą pojawiać się często, u innych bardzo rzadko lub wcale. Po zakażeniu wirus wnika do komórek nerwowych i może w nich pozostawać „uśpiony” przez długi czas. 

W momencie silniejszego stresu, osłabienia odporności lub innej infekcji wirus się uaktywnia. Wówczas pojawiają się charakterystyczne zmiany na skórze i błonach śluzowych. 

Wirus bezpośrednio nie wpływa na płodność, ale stany zapalne w obrębie dróg moczowo-płciowych mogą zaburzać transport plemników i powodować ich uszkodzenia oraz obniżać parametry nasienia. Przewlekłe zakażenia mogą też wywoływać sytuacje, kiedy układ odpornościowy zaczyna atakować własne plemniki.

Dodatkowo aktywna opryszczka genitalna — ze względu na ryzyko powikłań — może być przeszkodą w leczeniu niepłodności lub zabiegach wspomaganego rozrodu.

Profilaktyka i leczenie opryszczki

Najlepszym sposobem na ograniczenie ryzyka zakażenia jest świadomość zagrożenia i unikanie kontaktu z aktywną opryszczką u partnera — gdy występuje w okolicach intymnych, bezwzględne stosowanie prezerwatyw podczas stosunków seksualnych. 

Nie ma niestety gwarancji, że te działania będą skuteczne, bo wiele infekcji przebiega bezobjawowo. Nie ma też leku, który całkowicie usuwa wirusa z organizmu. Istnieją jedynie leki antywirusowe, które pomagają skrócić czas trwania objawów i zmniejszyć ryzyko nawrotów. Tym niemniej zachęcamy do wizyty u lekarza, bo bagatelizowanie sprawy może mieć niemiłe konsekwencje.

Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV)

HPV to jedna z najczęstszych infekcji wirusowych przenoszonych drogą płciową. Szacuje się, że 80% osób aktywnych seksualnie miało kontakt z wirusem HPV, choć większość o tym nie wie. Zakażenie zazwyczaj przebiega bezobjawowo i organizm sam sobie z nim radzi. Czasem jednak wirus nie jest zwalczany, a pozostaje w uśpieniu. To może nieść poważne konsekwencje dla zdrowia. 

Jak się można zarazić HPV

HPV przenosi się głównie podczas wszelkich kontaktów seksualnych – dopochwowych, analnych i oralnych. Wystarczy kontakt naszej skóry ze skórą lub błonami śluzowymi osoby zakażonej, by doszło do transmisji. Prezerwatywa zmniejsza ryzyko, ale nie chroni w pełni, ponieważ wirus może znajdować się również w miejscach nieosłoniętych.

Objawy zakażenia HPV

Przy zakażeniu HPV zwykle brak wyraźnych objawów, bo większość typów wirusa jest dość szybko zwalczana przez organizm. Typów jest jednak ponad 200 i niektóre z nich mogą powodować widoczne, charakterystyczne zmiany skórne. 

• Kłykciny kończyste – miękkie, brodawkowate twory w kolorze skóry lub nieco jaśniejsze, czasem przypominające z wyglądu małe kalafiory, które pojawiają się na prąciu, pod napletkiem, w okolicach odbytu, moszny i w pachwinach, a czasem – w okolicy jamy ustnej. Rzadko są bolesne, choć mogą powodować dyskomfort. Ich obecność jednak świadczy o aktywnym zakażeniu HPV i wymaga leczenia.

Leczenie polega na usunięciu zmian i wzmacnianiu odporności oraz powinno obejmować również partnera. 

Skutki zakażenia HPV dla płodności i zdrowia

Wirus HPV nie ma bezpośredniego wpływu na płodność, choć przewlekłe stany zapalne mogą utrudniać funkcjonowanie dróg nasiennych. Zmiany na skórze mogą też utrudniać współżycie. 

Trzeba również pamiętać, że kilka typów wirusa jest onkogennych. To oznacza, że chociaż początkowo nie dają objawów, to powodują zmiany w nabłonku, które w sprzyjających okolicznościach przekształcają się w stany przedrakowe i raka. 

Zmiany przedrakowe wywołane przez HPV to płaskie, lekko zaczerwienione lub szarobiałe obszary na żołędzi, lub wewnętrznej stronie napletka. Mogą być błyszczące, szorstkie lub łuszczące. Zaniedbane mogą przekształcić się w raka, który objawia się owrzodzeniem, guzem, krwawieniem, nieprzyjemnym zapachem lub sączącą się wydzieliną.

Zmiany takie mogą pojawić się również w okolicy odbytu oraz gardła i nasady języka, gdzie dość długo pozostają niezauważone, a z czasem utrudniają połykanie czy powodują ból. 

Wirus HPV odpowiada również za rozwój raka szyjki macicy u kobiet. Dlatego tak ważna jest profilaktyka — wizyty kontrolne u dermatologa i urologa oraz regularne wykonywanie cytologii u kobiet. Od niedawna dostępne są szczepienia na HPV — bezpłatne dla dzieci, ale dostępne również dla dorosłych. 

Nie wszystkie wirusy zagrażające płodności przenoszone są drogą płciową – niektóre „zwykłe” infekcje czy choroby wieku dziecięcego także mogą pozostawić trwały ślad w układzie rozrodczym

Nie tylko infekcje intymne mogą zaburzać płodność

Niektóre wirusy, choć nie są przenoszone drogą płciową, mogą zaburzać funkcjonowanie układu rozrodczego. Przykładem jest wirus cytomegalii (CMV), który u większości osób przebiega bezobjawowo, ale u mężczyzn może powodować stan zapalny w obrębie jąder i najądrzy, prowadząc do pogorszenia jakości nasienia. U kobiet w ciąży może poważnie uszkodzić płód. Podobnie wirus Epsteina-Barr (EBV) czy wirus zapalenia wątroby typu B i C (HBV, HCV) mogą pośrednio wpływać na płodność – poprzez przewlekłe stany zapalne, zaburzenia hormonalne lub toksyczne oddziaływanie na jądra. Choć infekcje te często nie dają wyraźnych objawów, ich skutki mogą ujawniać się dopiero wtedy, gdy pojawiają się trudności z poczęciem dziecka.

Choroby wieku dziecięcego, które mogą utrudnić zostanie tatą

Niektóre infekcje wirusowe, które zwykle przechodzi się łagodnie w młodym wieku, u starszych mogą nieść poważniejsze konsekwencje. Najbardziej znany przykład choroby wieku dziecięcego, która jest niebezpieczna dla dorosłych to świnka (nagminne zapalenie przyusznic). Choć dotyczy głównie ślinianek, u starszych chłopców i mężczyzn może dodatkowo zaatakować jądra, prowadząc do ich zapalenia. 

Objawia się to gorączką, bólem i obrzękiem, a w cięższych przypadkach może skutkować zanikiem tkanki jądra i trwałym pogorszeniem jakości nasienia, a nawet niepłodnością, jeśli proces obejmie oba jądra. 

Inne choroby wieku dziecięcego, takie jak odra, ospa wietrzna czy mononukleoza zakaźna, gdy wystąpią u dorosłych, choć miewają trudniejszy przebieg niż w dzieciństwie, to rzadziej powodują trwałe uszkodzenia. Mogą jednak czasowo pogarszać jakość nasienia – np. przez wysoką gorączkę czy stan zapalny w organizmie. 

Szczepienia znacząco zmniejszyły ryzyko poważnych powikłań, jednak u dorosłych mężczyzn, którzy nie chorowali i nie byli szczepieni, dziecięce choroby wciąż mogą być groźne dla płodności.

Niepozorne, a groźne. Jak wirusy potrafią zaszkodzić męskiej płodności

Jak widać, wirusy to sprytni przeciwnicy, o których nie możemy zapominać, gdy szukamy przyczyny niepowodzeń w spłodzeniu potomstwa. Umieją długo pozostawać w ukryciu, nie dając żadnych objawów, a mimo to stopniowo uszkadzać układ rozrodczy. 

Nie zawsze choroby wirusowe kojarzymy z płodnością, jednak zarówno te przenoszone drogą płciową, jak HPV czy HSV, jak i pozornie niepowiązane z układem rozrodczym infekcje wirusowe jak świnka, cytomegalia czy wirusowe zapalenie wątroby, mogą mieć realny wpływ na zdolność do poczęcia dziecka. 

Dlatego tak ważna jest profilaktyka – szczepienia, bezpieczne zachowania seksualne, regularne badania i reagowanie nawet na pozornie błahe objawy. W przypadku infekcji wirusowych czas i czujność mają ogromne znaczenie. Jeżeli planujesz zostać ojcem lub martwisz się o swoje zdrowie intymne, warto wykonać badania i porozmawiać z urologiem – nawet jeśli nie masz żadnych objawów.