krioprezerwacja ilustracja
kółko 15.03.21. autor: Artemida krioprezerwacja, płodność, przedłużenie płodności, zarodek

Krioprezerwacja - szansa na zachowanie płodności

Krioprezerwacja to zabezpieczenie i przechowywanie komórek jajowych, plemników oraz zarodków w bardzo niskiej temperaturze, potocznie nazywane mrożeniem. Pozwala ona zachować lub zwiększyć szansę na posiadanie potomstwa osobom, którym z różnych względów, grozi utrata płodności oraz tym, które już borykają się z niepłodnością. Na czym ten zabieg polega i kto powinien go rozważyć?

Do zaistnienia nowego życia konieczne jest połączenie prawidłowo zbudowanej komórki jajowej matki ze zdrowym plemnikiem ojca. Powstała z nich zygota dzieli się, dając kolejne komórki, a one różnicują się tworząc poszczególne tkanki i narządy. Wkrótce powstaje z nich maleńki, ale kompletny człowiek.

Mężczyźni produkują plemniki na bieżąco, zatem ich aktualny stan zdrowia może istotnie wpływać na jakość nasienia. Kobieta jednak ma w swoich jajnikach określoną pulę pęcherzyków już w momencie narodzin. Z nich w okresie rozrodczym, co miesiąc uwalniana będzie dojrzała, gotowa do zapłodnienia komórka jajowa. Wraz z upływem czasu ich liczba maleje oraz pogarsza się jakość materiału genetycznego. To dlatego z wiekiem coraz trudniej zajść ciążę i wzrasta ryzyko wad rozwojowych płodu

Kto powinien rozważyć zamrożenie swoich komórek?

Wiele kobiet z różnych względów odkłada na później decyzję o zostaniu mamą. Są też takie, którym mimo usilnych starań, nie udaje się zajść w ciążę. Zdarzają się też sytuacje, kiedy jest to niewskazane, albo byłoby nieodpowiedzialne. Potem okazuje się, że jest już za późno na dziecko, albo dużo trudniej. Niektóre problemy z płodnością da się jednak przewidzieć. Co wtedy? 

W obecnej sytuacji prawnej w Polsce nie ma możliwości zamrożenia swoich komórek jajowych na później, bez wskazań medycznych. Jeśli jednak spodziewamy się, że coś może upośledzić nasze zdolności rozrodcze, można i warto temu zapobiegać.

Krioprezerwacja komórek jajowych i nasienia jest jedną z metod pozwalających zachować szanse na zostanie rodzicem w obliczu zagrożenia utraty płodności na skutek choroby, leczenia lub urazu. Najczęściej zalecana jest przy:

  • planowanej terapii przeciwnowotworowej, 
  • ciężkich chorobach autoimmunologicznych,
  • stosowaniu leków wpływających na zdolności rozrodcze, 
  • w procesie leczenia niepłodności,
  • przy wykonywaniu pracy, która może upośledzać płodność. 

Leczenie onkologiczne – oncofertility

W momencie zdiagnozowania u nas nowotworu raczej nie będziemy myśleć o powiększeniu rodziny. Wtedy przecież rozpoczyna się walka o życie i powrót do zdrowia, bez względu na koszty. Tymczasem chemioterapia i naświetlania, szczególnie te w okolicy jamy brzusznej, mogą osłabić lub wręcz trwale uszkodzić zdolność do wytwarzania prawidłowo zbudowanych gamet (komórek jajowych i plemników). Wyleczenie nowotworu może więc odebrać możliwość posiadania potomstwa. Nie musi tak jednak być.

Warto wiedzieć, że można zabezpieczyć swoje komórki rozrodcze (zarówno męskie, jak i żeńskie) jeszcze przed rozpoczęciem terapii onkologicznej. Krioprezerwacja zatrzymuje dla nich czas i pozwala bezpiecznie przechowywać je przez długi okres bez utraty jakości. Dlatego, nawet jeśli leczenie potrwa kilka lat, a jego efektem ubocznym będzie upośledzenie naturalnej płodności, nadal będzie można skorzystać z własnego, zdeponowanego wcześniej materiału.

Choroby autoimmunologiczne

Wskazaniem do zamrożenia komórek jajowych mogą być też ciężkie choroby autoimmunologiczne, m.in. toczeń rumiemiowaty układowy (SLE), choroby reumatologiczne, zapalenia naczyń. Nieprawidłowo funkcjonujący układ odpornościowy wówczas błędnie rozpoznaje zagrożenia i własne komórki traktuje jako obce. Niszczy je, doprowadzając do zaburzeń w funkcjonowaniu narządów. Wiele leków przyjmowanych w terapii tych chorób działa hamująco na funkcje rozrodcze, zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet.

Leczenie niepłodności

Kiedy po roku bezskutecznych starań o dziecko i przeprowadzeniu badań diagnostycznych para jest kwalifikowana do leczenia wspomagającego rozród, jest duże prawdopodobieństwo, że w jego przebiegu napotka konieczność zamrożenia komórek rozrodczych lub zarodków.

W zależności od wybranej metody zamraża się zatem pozyskane komórki jajowe, plemniki lub zarodki, niewykorzystane do transferu „na świeżo”. Krioprezerwację komórek jajowych powinny rozważyć także kobiety z zaawansowaną endometriozą. Jeśi chciałaby po jej leczeniu zajść w ciążę. Wskazaniem jest także ryzyko przedwczesnego wygaśnięcia funkcji jajników (obciążenie rodzinne, leczenie).

Krioprezerwacja komórek jajowych — na czym polega?

Krioprezerwacja to czasowe zatrzymanie funkcji życiowych komórek poprzez obniżenie ich temperatury. Prawidłowo przechowywane już w kilka godzin po ogrzaniu podejmują je na nowo i wkrótce są gotowe do zapłodnienia.

Zamrożone komórki jajowe mogą być przechowywane bez utraty jakości nawet przez kilkanaście lat. Ich pobranie wymaga jednak pewnych przygotowań, a cały proces składa się z kilku etapów.

  1. Stymulacja hormonalna, czyli działanie mające na celu uzyskanie podczas jednego cyklu, większej ilości dojrzałych komórek jajowych niż normalnie (pożądana liczba to 6-12). Ten etap trwa 2-4 tygodnie i jest na bieżąco monitorowany przez lekarza prowadzącego. Chodzi o to, aby precyzyjnie trafić z pobraniem w moment tuż przed jajeczkowaniem.
  2. Pobranie komórek jajowych wraz z płynem pęcherzykowym odbywa się w wyznaczonym przez lekarza dniu cyklu i jest przeprowadzane w krótkim znieczuleniu ogólnym. Pacjentka powinna więc wcześniej wykonać niezbędne badania kwalifikujące ją do narkozy, a w dniu pobrania być na czczo. Sam zabieg trwa ok.15-20 minut i w jego trakcie lekarz pod kontrolą USG pobiera materiał specjalną igłą. Po kilku godzinach można wrócić do domu.
  3. Przekazanie – pobrany podczas punkcji materiał jest przekazywany do laboratorium embriologicznego, a następnie komórki jajowe są odpowiednio przygotowywane przez embriologów do procedury zamrożenia. 

Powszechnie stosuje się metodę witryfikacji komórek jajowych i zarodków, która polega na błyskawicznym obniżeniu temperatury do -196 ℃. Przed zamrożeniem komórki jajowe/zarodki umieszcza się w specjalnych roztworach, zawierających krioprotektanty, które mają za zadanie chronić je przed uszkodzeniami.

Po rozmrożeniu komórki bez problemu podejmują swoje funkcje. Ciąża z zamrożonych komórek jajowych rozwija się tak samo, jak ze świeżych. Nie stwierdzono też zwiększonej liczby wad czy uszkodzeń płodów powstałych z wykorzystaniem takich komórek jajowych.

Krioprezerwacja plemników

W przypadku plemników stosuje się metodę powolnego schładzania w oparach ciekłego azotu, która jest najbezpieczniejsza. Po rozmrożeniu plemniki wznawiają swoje funkcje życiowe i wykazują pożądaną ruchliwość. 

Przed oddaniem nasienia niezbędne jest wykonanie badań z krwi i moczu w kierunku obecności przeciwciał anty-HBC, -HCV, -HIV i -WR, antygenu HBs, chlamydii oraz zachowanie kilkudniowej wstrzemięźliwości płciowej. Nasienie najlepiej oddać w klinice w specjalnie przygotowanym do tego pomieszczeniu, aby skrócić czas od pobrania do zamrożenia. 

Krioprezerwację plemników zaleca się głównie przed rozpoczęciem terapii przeciwnowotworowej, ponieważ zarówno radioterapia, jak i chemioterapia mogą nieodwracalnie zaburzyć produkcję plemników lub spowodować uszkodzenia w ich DNA. Będą one przenoszone na płód i mogą skutkować poronieniami lub wadami rozwojowymi.

Zamrożenie nasienia wskazane jest również przy przyjmowaniu leków, mogących wpływać na płodność (leki przeciw łysieniu, hormony, leki przeciwpasożytnicze), podczas leczenia ciężkich chorób autoimmunologicznych oraz w przypadku częstego narażenia na działanie substancji toksycznych, szkodliwe warunki (wysokie temperatury) lub urazy (kierowcy, alpiniści, sportowcy).

Nierzadko również nasienie zamraża się w przebiegu procedury leczenia niepłodności. Kiedy kluczowe znaczenie ma moment zapłodnienia, a zachodzi prawdopodobieństwo, że akurat w tym dniu świeże nasienie nie będzie dostępne (tryb pracy, konieczność wyjazdu).

Zamrażanie zarodków

Procedurze kriokonserwacji poddaje się także zarodki powstałe podczas zapłodnienia pozaustrojowego w procedurze in vitro (IVF). Przed zabiegiem przecież pozyskuje się i zapładnia kilka lub kilkanaście komórek jajowych, a do macicy jednorazowo transferuje się najwyżej dwa zarodki. Pozostałe, w odpowiedniej fazie rozwoju (najczęściej w 5 dobie) zamraża się metodą witryfikacji. Można je, podobnie jak komórki jajowe, przechowywać wiele lat, a po ogrzaniu 95% z nich podejmuje dalsze podziały. 

Ciąża z mrożonych zarodków jest tak samo prawdopodobna, jak w przypadku świeżych. Nie obserwuje się podwyższonej liczby wad czy powikłań. Można więc je wykorzystać zarówno wtedy, kiedy transfer świeżych się nie powiedzie, jak i za kilka lat, gdy para zdecyduje się na kolejne dziecko — bez konieczności przechodzenia całej procedury.

Co się dzieje z niewykorzystanymi komórkami?

Zamrożone komórki i zarodki można przechowywać wiele lat bez uszczerbku dla ich stanu. Są przechowywane w ciekłym azocie do momentu, kiedy będą mogły zostać wykorzystane. Co jednak w sytuacji, gdy para nie planuje już mieć więcej dzieci?

Komórki rozrodcze (tj. zarówno oocyty, jak i plemniki) można poddać utylizacji lub dalej je przechowywać. Zarodki jednak nigdy nie są niszczone, trafiają do banku. Można rozważyć przekazanie ich do adopcji. Wiele osób się na to decyduje, ponieważ świetnie rozumieją dramat, jaki przeżywają pary, które borykają się z niepłodnością. Skorzystanie z materiału dawców może być dla nich jedyną szansą na ciążę i posiadanie potomstwa. 

Masz dodatkowe pytania lub rozważasz poddanie się zabiegowi? Pamiętaj, że nasi specjaliści czekają, gotowi udzielić Ci wyczerpujących informacji.