39 lat in vitro w Polsce. Od pierwszego dziecka z Białegostoku do medycyny rozrodu XXI wieku

12 listopada 1987 roku w Białymstoku przyszło na świat pierwsze w Polsce dziecko poczęte metodą in vitro. Dla rodziców był to dzień spełnionego marzenia. Dla polskiej medycyny był to przełom, który otworzył drogę do rodzicielstwa tysiącom par zmagających się z niepłodnością. Zespołem, który dokonał tego jako pierwszy w kraju, kierował prof. dr hab. Marian Szamatowicz, dziś lekarz Kliniki Artemida.

W 39. rocznicę tamtego wydarzenia wracamy do jego historii i przyglądamy się temu, jak przez niemal cztery dekady zmieniła się medycyna rozrodu.

Jak to się zaczęło?

Historia zapłodnienia pozaustrojowego na świecie zaczęła się w 1978 roku w Wielkiej Brytanii, gdzie urodziła się Louise Brown, pierwsze dziecko poczęte metodą in vitro. Za tym osiągnięciem stał m.in. Robert Edwards, który w 2010 roku otrzymał za opracowanie tej metody Nagrodę Nobla.

Polska dołączyła do tej historii zaledwie dziewięć lat później. Prace nad metodą prowadzono w Białymstoku, w ośrodku ginekologii i położnictwa ówczesnej Akademii Medycznej. Białystok stał się miejscem, od którego zaczęła się polska historia leczenia niepłodności metodą in vitro.

Ludzie, którzy zapoczątkowali polskie in vitro

Prof. Marian Szamatowicz całe życie zawodowe związał z Białymstokiem. W 1961 roku rozpoczął pracę w Wojewódzkim Szpitalu Położniczo-Ginekologicznym w Białymstoku, a dwa lata później został nauczycielem akademickim w tamtejszej Akademii Medycznej. Przez kolejne lata kształcił studentów i młodych lekarzy, rozwijając jednocześnie badania nad leczeniem niepłodności. krisyotam

Jego zespół jako pierwszy w Polsce przeprowadził skuteczną procedurę in vitro. Dokonał tego w czasach, gdy wiedzę trzeba było zdobywać z zagranicznych publikacji i staży, a dostęp do sprzętu był bardzo ograniczony.

Za swoją pracę profesor otrzymał wiele wyróżnień. Jest doktorem honoris causa Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku (2004) i honorowym obywatelem Białegostoku (2024). Najważniejszym „wyróżnieniem” pozostają jednak rodziny, które powstały dzięki metodzie, którą wprowadził do polskiej medycyny. krisyotam

Dziś prof. Szamatowicz nadal dzieli się swoim doświadczeniem jako lekarz Kliniki Artemida w Białymstoku.

Członkiem zespołu, który w 1987 roku przeprowadził pierwszą skuteczną procedurę in vitro w Polsce, był także prof. dr hab. Sławomir Wołczyński. Dziś kieruje Kliniką Rozrodczości i Endokrynologii Ginekologicznej Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w Białymstoku i jest autorem wielu samorządowych programów wspierających procedurę in vitro. Jego droga zawodowa pokazuje, jak doświadczenie z tamtych lat przełożyło się na rozwój medycyny rozrodu w kolejnych dekadach.

Co zmieniło się przez 39 lat?

Podstawowa idea in vitro pozostała ta sama: połączenie komórki jajowej i plemnika poza organizmem kobiety, a następnie przeniesienie zarodka do macicy. Wszystko wokół tej idei przeszło jednak ogromną ewolucję.

Diagnostyka. Dziś leczenie poprzedza dokładna diagnostyka niepłodności obojga partnerów. Obejmuje ona m.in. badania hormonalne, badania genetyczne i kompleksowe badanie nasienia. Pozwala to dopasować metodę leczenia do przyczyny, a nie odwrotnie.

Zapłodnienie i selekcja plemników. Obok klasycznego in vitro stosuje się dziś metodę ICSI, czyli wprowadzenie pojedynczego plemnika bezpośrednio do komórki jajowej. To ogromna szansa dla par, u których przyczyną trudności jest czynnik męski. W laboratorium Kliniki Artemida plemniki do zapłodnienia można wybierać także precyzyjniejszymi metodami, takimi jak IMSI, PICSI, sortowanie magnetyczne MACS czy selekcja mikroprzepływowa.

Zarodki i implantacja. Zarodki można dziś mrozić i przenosić w kolejnych cyklach, a implantację wspierają m.in. wspomagane wylęganie zarodka (assisted hatching) i specjalne podłoża.

Zabezpieczenie płodności. Możliwe jest zamrożenie komórek jajowych lub nasienia, np. przed leczeniem onkologicznym. Ten obszar to oncofertility. Klinika prowadzi też bank nasienia i komórek jajowych.

Dostępność. Pary mogą dziś korzystać z rządowego programu refundacji in vitro, realizowanego w latach 2024–2028.

In vitro dziś w liczbach

Szacuje się, że na świecie dzięki in vitro urodziło się co najmniej 9 milionów dzieci, a w Polsce około 100 tysięcy. To jednak szacunki. Pełne dane dla Polski są niedostępne, bo systematyczne zbieranie informacji ze wszystkich klinik rozpoczęło się dopiero kilkanaście lat temu. Wiele osób urodzonych dzięki in vitro to dziś dorośli, którzy sami zakładają rodziny.

Kontynuacja tradycji w Klinice Artemida

Doświadczenie zdobyte w Białymstoku w latach 80. jest obecne w Klinice Artemida do dziś. Obok prof. Mariana Szamatowicza i prof. Sławomira Wołczyńskiego pracują tu lekarze, którzy rozwijali swoje umiejętności pod okiem pionierów polskiego in vitro, w tym współzałożyciel kliniki dr n. med. Jan Domitrz.

Klinika prowadzi pacjentów w Olsztynie, Białymstoku i Bartoszycach. Łączy wieloletnie doświadczenie z nowoczesnym laboratorium embriologicznym. Pełny skład znajdziesz na stronie naszego zespołu.

Ta historia trwa dzięki Wam

Za każdą procedurą in vitro stoi para, jej nadzieje, obawy i marzenie o dziecku. Dziękujemy wszystkim, którzy przez lata nam zaufali i pozwolili towarzyszyć sobie w tej drodze.

Jeśli dopiero zaczynacie i nie wiecie, od czego zacząć, zajrzyjcie do zakładki Pierwsza wizyta albo skontaktujcie się z naszym Koordynatorem ds. Pacjenta. Spokojnie odpowiemy na pytania i pomożemy zaplanować pierwsze kroki. Wizytę możecie też umówić online.