Endometrioza to bolesna, przewlekła choroba, która dotyka co najmniej 1 na 10 kobiet w wieku rozrodczym. Zazwyczaj cierpią na nią osoby młode, większość z nich nie przekroczyła 40-go roku życia.  Z roku na rok odnotowuje się wzrost częstotliwości rozpoznań endometriozy, jednak mechanizm jej powstawania do dzisiaj jest nieznany. Utrudnia to proces leczenia, który obecnie w znacznej mierze skupia się na łagodzeniu dolegliwości bólowych. Zobacz na czym polega ta choroba, jakie objawy jej towarzyszą i w jaki sposób możesz zadbać o profilaktykę

Specyfika choroby

Endometrioza znana jest również pod nazwą gruczolistość zewnętrzna, jest chorobą polegającą na występowaniu endometrium w miejscach innych niż jama macicy. Endometrium, czyli błona śluzowa w normalnych warunkach wyściełająca jamę macicy pojawia się w mięśniu macicy, na otrzewnej, na jajnikach, jajowodach, jelitach, może również objąć praktycznie wszystkie narządy jamy brzusznej. Czasami, co jest niezwykłe i trudne do wytłumaczenia "atakuje" narządy zlokalizowane poza obrębem miednicy.  Endometrium podlega pobudzeniu do wzrostu przez hormony, by po zakończeniu cyklu, w którym nie doszło do zapłodnienia, złuszczyć się i zostać wydalone razem z krwią menstruacyjną. U kobiet cierpiących na endometriozę, tkanki błony śluzowej rozsiane po różnych miejscach zachowują się podobnie pod wpływem hormonów, proliferują czyli wzrastają, a potem w czasie miesiączki ulegają martwicy i złuszczaniu się powodując krwawienie. Obecność nieprawidłowego złuszczonego endometrium powoduje stan zapalny prowadzący do tworzenia ognisk zapalnych w postaci bolesnych guzków lub torbieli. 

Geneza endometriozy

Skąd bierze się śluzówka macicy w miejscach w których jej być nie powinno? Teorii jest kilka. Najstarsza mówi, że krew wraz z endometrium cofa się w trakcie miesiączki poprzez jajowody do jamy brzusznej i tam implantuje.  Inna mówi, że komórki endometrium z niewiadomych przyczyn powstają z tzw. komórek totipotencjalnych,  inaczej z komórek macierzystych pod wpływem bliżej nieznanych czynników. Inna teoria głosi, że do implantacji komórek endometrium dochodzi w wyniku zaburzeń układu odpornościowego.  

Pomimo wielu badań, prób wyjaśnienia pochodzenia tej choroby, można śmiało na dzień dzisiejszy powiedzieć, że jeszcze wiele lat upłynie zanim tajemnica pojawiania się endometriozy zostanie wyjaśniona.   

Stadia rozwoju endometriozy

W zależności od liczby i wielkości ognisk wszczepionych w otrzewną,  obecności torbieli oraz zrostów i ich nasilenia można opisywać stopień zaawansowania choroby. Wyróżnia się cztery podstawowe stadia rozwoju choroby:

  • minimalny - w którym to stadium występują tylko niewielkie ogniska i zrosty.
  • łagodny - ogniska chorobowe są już dużo większe, zlokalizowane są głównie w zagłębieniu odbytniczo-macicznym. Pojawiają się się torbiele endometrialne na jajnikach, zwane czekoladowymi.
  • umiarkowany - rozległe zrosty, chorobą zostaje objęta okolica więzadeł krzyżowo-macicznych.
  • zaawansowany - nieruchoma macica, przemieszczona ku tyłowi i w tyłozgięciu przyrośnięta do pętli jelit, liczne ogniska chorobowe.

Endometrioza objawy

Najczęstszym objawem endometriozy jest ból zlokalizowany w miednicy małej. Kobiety mogą skarżyć się na bolesne miesiączkowanie, bolesne stosunki płciowe określane jako dyspareunia, ból w czasie oddawania moczu i stolca, bóle brzucha i podbrzusza, bóle  w okolicy kości krzyżowej. Charakterystyczna jest przewlekłość dolegliwości bólowych. Typowym zjawiskiem jest trwający co najmniej 6 miesięcy przewlekły ból brzucha niezależny od fazy cyklu miesiączkowego. Rzadziej występuje cykliczny ból kończyny dolnej o charakterze rwy kulszowej oraz cykliczne krwawienia z odbytnicy lub dróg rodnych. W bardzo rzadkich przypadkach endometriozy innych narządów, np. płuc może dochodzić do okresowego krwioplucia lub duszności, wylewów do oka - jeśli endometrioza dotyczy tkanek oka, czy pojawiającego się zasinienia tkanek w przypadku lokalizacji endometriozy np. w pępku. 

Jako typowe symptomy choroby wymienia się:

  • bóle w obrębie podbrzusza, pachwin lub odbytu
  • bolesne, długie i obfite miesiączki
  • ból odczuwany podczas stosunku lub tuż po nim
  • uczucie osłabienia
  • plamienia międzymiesiączkowe
  • ból podczas oddawania moczu
  • objawy ze strony układu trawiennego: biegunki, zaparcia, wzdęcia

Prawdopodobieństwo występowania choroby

W grupie ryzyka są przede wszystkim kobiety obciążone czynnikiem genetycznym (u których w bliskiej rodzinie występowały przypadki zachorowań). Szansa zachorowania jest również wyższa w przypadku kobiet tzw. hyperestrogennych, czyli o zwiększonym poziomie hormonu żeńskiego - estrogenu. W medycynie opisane są również pojedyncze przypadki zachorowań mężczyzn, u których choroba pojawiła się jako konsekwencja terapii hormonalnej zastosowanej w celu leczenia raka gruczołu krokowego.

Pośród głównych czynników mogących sprzyjać powstawaniu choroby wymienia się : 

  • genetyczne
  • alergiczne
  • autoimmunologiczne
  • hormonalne oraz środowiskowe

Endometrioza a cesarskie cięcie

Zdarzają się sytuacje, w których endometrioza powstaje w wyniku nieprawidłowego zszycia rany po cesarskim cięciu. Jeżeli podczas zszywania rany fragmenty tkanki wyściełająca jamę macicy zostanie przez przypadek zaciągnięta do tkanki podskórnej, to jest ryzyko zagnieżdżenia się jej i powstania ognisk w bliźnie po cięciu. W takiej sytuacji przy obecności dolegliwości konieczne może być usunięcie powstałej zmiany.

Diagnostyka endometriozy

Podstawowe badanie ginekologiczne nie wystarcza do stwierdzenia czy mamy do czynienia z endometriozą. Dokładniejszych informacji może dostarczyć badanie USG. W trakcie którego lekarz jest w stanie zobaczyć charakterystyczne torbiele w jajnikach. Jednak ostateczną i pewną diagnozę pozwala  postawić laparoskopia - badanie, dzięki któremu lekarz może dokładnie przyjrzeć się narządom jamy brzusznej oraz pobrać próbki tkanek do badania pod mikroskopem, tzw. badania histopatologicznego. Podczas laparoskopii możliwe jest również usunięcie ognisk endometriozy, przecięcie zrostów, ew. wyłuszczenie torbieli endometrialnych.

Konsekwencje endometriozy

Endometrioza to choroba postępująca, która ze względu na tworzenie ognisk zapalnych prowadzi do bliznowacenia tkanek. Następstwem choroby może być uszkodzenie jajowodów prowadząec do upośledzenia płodności. Może powodować również zaburzenie motoryki jelit, czy wręcz ich niedrożność.  Może dojść do uszkodzenia pęcherza moczowego lub moczowodów powodując zastój moczu w nerkach. Choroba może doprowadzić do uszkodzenia nerwów, powodując ciężką do wyleczenia rwę kulszową . W ciężkich przypadkach może nastąpić konieczność usunięcia jajników i jajowodów lub w ostateczności wykonania zabiegu histerektomii (usunięcia macicy) oraz usunięcia uszkodzonych fragmentów jelit czy pęcherza moczowego.

Leczenie

Leczenie endometriozy sprowadza się w głównej mierze do powstrzymywania rozwoju choroby oraz łagodzenia bólu. Na ten moment stosowane są trzy metody: chirurgiczna, farmakologiczna i skojarzona. Przy wyborze sposobu leczenia bierze się również pod uwagę to, czy pacjentka w najbliższym czasie planuje zajście w ciążę. 

W leczeniu farmakologicznym wykorzystuje się:

  • doustne tabletki antykoncepcyjne
  • progestageny
  • analogi gonadoliberyny
  • inhibitor aromatazy
  • danazol
  • niesteroidowe leki przeciwzapalne

Leczenie chirurgiczne polega na wspomnianym już zabiegu laparoskopii, lub czasami laparotomii (czyli typowej operacji z otwarciem brzucha), która umożliwia usunięcie torbieli. Niestety zabieg ten wiąże się z ryzykiem naruszenia i zniszczenia tkanki jajników, co może ograniczać i tak upośledzoną już płodność.  Zabieg ten pozwala też na usunięcie zrostów i ognisk endometriozy, oraz przywrócenie prawidłowej anatomii narządu rodnego i poprawę środowiska zapłodnienia, co wpływa na zwiększenie płodności pacjentki. 

Co możesz zrobić?

Mimo, że obecnie endometrioza nie jest uleczalna, to dzięki szybkiej i trafnej diagnozie można powstrzymać jej postępowanie i złagodzić dolegliwości bólowe. Przede wszystkim jednak szybkie wprowadzenie leczenia może zapobiec niepłodności będącej konsekwencja choroby. Jeżeli zauważyłaś u siebie niepokojące sygnały, jak najszybciej skonsultuj się z kliniką